بَیانِ عَیان

گفتارهای عاقلانه و عارفانه!

بَیانِ عَیان

گفتارهای عاقلانه و عارفانه!
بَیانِ   عَیان
بیان عیان، رسانه ای در حوزه علوم انسانی و در شاخه عرفان و دین است. مردم و جوانان امروز، خواهان تغذیه عقل و جان هستند تا در سایه سار این هوای پاک، جان هایشان را از غبارهای زمانه پاک سازند. عقل آنان را باید با برهان و جانشان را باید با عرفان سیراب کرد نه با خرافه و گزافه.
بیاییم با یکدیگر، محترمانه، صادقانه و در جهت کاهش معضلات، گفتگو کنیم. این تنها راه ممکن برای زیست انسانی است. بیاییم باور کنیم، افرادی که مثل ما فکر نمی کنند، الزاماً دشمن حقیقت نیستند. بیاییم باور کنیم، حقیقت الزاماً در چنگال! ما نیست.

[بیان عیان]

برای آگاهی از بروزرسانی [بیان عیان] لطفا ایمیل خود را در این قسمت وارد کرده و پنجره باز شده را تایید کنید. سپس ایمیل ارسال شده را باز کرده و لینک ارسال را بفشارید

Delivered by FeedBurner

پیوندهای مفید برای علاقمندان

۶ مطلب با موضوع «متفرقه جات» ثبت شده است

تنها راه جلوگیری از توسعه فساد  اجتماعی ـ  سیاسی و  پیشرفت در دین و دنیا، تفکیک وظائف بر اساس میزان تخصص و کارایی، و جلوگیری از رانت و رابطه های فسادخیز به وسیله نظارت عمومی است. نظارت عمومی بر عملکرد مسئولین و مطالبه گری و عدالت طلبی به شیوه اخلاقی، آگاهانه و هوشمندانه، می تواند جرثومه های فساد را از برخی مناصب قدرت خارج کرده و افرادی پاکدست و کاردان را بر مناصب سیاسی مسلط گرداند. 

روحانیت در این میان، باید به وظیفه اصلی خود، یعنی آگاهی دادن به مردم ـ از طریق آنچه خداوند حکیم بر پیامبران و اولیای پاک او نازل کرده ـ برگردد و در آنچه تخصص و علم کافی ندارد دخالت نکند. کسی که در سیاست یا اقتصاد تخصص ندارد ـ ولو دیندارترین انسان هم باشدـ حق ندارد، جایگاه سیاسی یا اقتصادی را اشغال کند، چراکه نه تنها به خود خیانت می کند، بلکه به خدا، مردم و دین نیز خیانت می ورزد. 

اعتراضات خشونت بار با شعارهایی کور و هیجانی، تولید کینه و بغض، و فاصله انداختن بین مردم و روحانیت، یا مردم و مسئولین به وسیله فحش و ناسزا و تخریب اموال عمومی، نه تنها مشکلی را حل نخواهد کرد، بلکه دامنه فساد را گسترش خواهد داد. باید دقت کرد که توسعه هرج و مرج های خیابانی، نه تنها موجب کاهش امنیت مردم و ورود عناصر فرصت طلب خواهد شد، بلکه فرصت جایگزینی ایده ها و نظریه های اصلاح گرانه را نیز از مردم خواهد گرفت. 

بیاییم، با افزایش مطالعه و شناسایی افراد متخصص، سالم و نظارت عمومی و مستمر بر علمکرد آنها، توسعه آگاهی های اجتماعی و سیاسی، و مقاومت منطقی و آرام، جامعه خود را به سوی پاکی و سلامت پیش ببریم. با فساد، در هر لایه آن، به صورت تک تک یا جمعی، و البته قانونی، مبارزه کنیم و با بیان مطالبات و حقوق خود، راه را بر سوء استفاده گران بیت المال ببندیم.

حسین
۳۰ مرداد ۹۷ ، ۱۶:۰۳ موافقین ۲ مخالفین ۰ ۱ نظر

هرگز مباد که صدای مردم را نشنویم... 

مسرِفان تن پرور و مُترَفان آرمیده به کنج قصرها، کجا می توانند صدای بینوایان را بشنوند؟

حسین
۲۰ مرداد ۹۷ ، ۱۹:۰۶ موافقین ۱ مخالفین ۰ ۰ نظر

امروز، روز "حَزِیران" (شش تیر) مناسبترین روز برای حجامت تابستانه است (روز ممتاز دیگر، سی ام خرداد بود که گذشت). اگر تاکنون حجامت نکرده اید و یا مدت هاست از حجامت شما می گذرد، این روز مبارک را دریابید. برای حجامت نزد پزشک متعهد و متخصص بروید تا با آگاهی کامل از طبع و سابقه بیماری احتمالی، حجامت کنید. 

در زیر، چندی از بهترین توصیه ها برای حجامت آمده است. مبارکتان باشد!


توصیه هایی برای قبل از حجامت 

• هیچ گاه با شکم گرسنه حجامت نکنید (خصوصا صبحانه میل نمایید) و حداقل ۲ ساعت بعد از غذا حجامت کنید. 

• دوازده ساعت قبل از حجامت سیگار کشیدن ممنوع است.

 • یک ساعت قبل از حجامت شربت عسل، آب انار یا انار، ماءالشعیر فراوان بنوشید.

 • حداقل از دو ساعت و نیم قبل و یک ساعت و نیم بعد از حجامت غذا میل نشود.

 • در حین حجامت انگشتر عقیق به دست نداشته باشید.

 • دوازده تا ۲۴ ساعت قبل از حجامت نزدیکی (مقاربت جنسی) ممنوع است.

 • جهت استمداد از پروردگار متعال برای شفا یافتن و گرفتن نتیجه درمانی بهتر، با وضو باشید و دعای حجامت به نقل از حضرت امام رضا (ع) را پیش و پس از حجامت قرائت کنید و صلوات بفرستید (خواندن آیت الکرسی هم برای شفا بسیار مفید است). 


متن دعای حجامت که از امام رضا (ع) روایت شده است:

 اَعوذ بِالّلهِ الکَریم فى حِجامَتى مِنَ العَین فِى الدَّم وَ مِن کُلّ سوءِ وَ الاَعلالِ وَ الاَسقامِ وَ الاَوجاعِ وَ الاَمراضِ وَ اَسئَلُکَ العافِیهَ وَ المُعافاةَ وَ الشِّفاءِ مِن کُلِّ داء 

پناه می برم به خداوند کریم در حجامتی که انجام می دهم، از انحراف در خون و از همه بدی ها و علت ها و سختى ها و دردها و بیماری ها و از تو سلامت و اسباب سلامت و شفاى همه بیماری ها را طلب مى کنم.


 • ترتیب و زمان بندی انجام حجامت برای فرد، وابسته به طبع و مزاج وی متفاوت است که پزشک حاذق آن را معین و تجویز خواهد کرد. 

• حجامت کردن بانوان در ایام عادت ماهانه ممنوع است.

 • هشت ساعت قبل از حجامت غذاهای سرد، تخم مرغ، ماهی، شیر و لبنیات و شوری میل نشود. 

• حجامت دارای ابعاد وسیع و نکات ظریف فراوانی است که هر پزشکی واقف و مطلع از آن نیست، سعی کنید نزد پزشکانی حجامت انجام دهید که دارای دانش و تجربه کافی پیرامون حجامت باشند. 

• تفکر غلط رایج این است که انجام حجامت سبب نوعی عادت و اعتیاد به حجامت می شود که اگر مرتب انجام نشود، فرد احساس ناراحتی خواهد نمود، اینگونه نیست و علت احساس نیاز افراد به حجامت به دلیل غلیظ شدن خون و طبیعت بدن است و کسانی که احساس سبکی بعد از برطرف شدن غلظت را تجربه کرده اند متوجه این نیاز می شوند.

• در سرد مزاجان و کسانی که ضعف دارند باید با اصلاح مزاج و تقویت انجام شود. 

تقویم حجامت

توصیه هایی برای پس از حجامت 

• تا دوازده ساعت سیگار نکشید.

 • تا بیست وچهار ساعت ورزش و کار سنگین نکنید. 

• تا بیست و چهار ساعت ماهی و لبنیات و غذاهای شور، سرد و تند و تیز و تخم مرغ نخورید. 

• برای اینکه جای زخم حجامت باقی نماند، بهتر است ۳ شب متوالی قبل از خواب ( به مدت سه دقیقه) قطعه ای پنبه را به شیر آغشته کرده و روی زخم ها بمالید و یا روزی دو مرتبه با لایه ای عسل موضع را آغشته نمایید یا آب مرزنجوش یا روغن آن را روی موضع استفاده شود.

 • حدود دوازده ساعت پس از حجامت می توانید استحمام کنید (اما موضع حجامت را فقط با آب خالی بشویید و لیف و صابون نزنید). اما بهتر است این مقدار را افزایش دهید. 

• پس از حجامت گاهی ضعف، سردرد، سرگیجه، تپش قلب، گرفتگی عضلات و برخی ناراحتی های جزیی دیگر ممکن است پیش آید، که اغلب پس از یک الی سه روز برطرف می شود. در صورتی که این ناراحتی ها نگران کننده و آزاردهنده بود حتما با پزشک خود تماس بگیرید یا مراجعه حضوری داشته باشید (مصرف شربت عسل و مزه مزه کردن عسل هر دو ساعت یکبار بسیار مفید است). 

• پس از حجامت دوازده ساعت نزدیکی (مقاربت جنسی) ممنوع است. 

• بیماران قلبی و صرعی (تشنجی) و بیماریهای ویژه حتما‍ً قبل از حجامت با پزشک طب سنتی مشورت کنند. 


منبع


حسین
۰۵ تیر ۹۷ ، ۲۱:۰۰ موافقین ۲ مخالفین ۰ ۵ نظر

(منطقه دره مرادبیگ همدان/28 خرداد97)

قصه عمو عباس (برای سخن سرا) به نقل از گفته های پدرم که در کودکی در گوشم زمزمه می کرد... سعی می کنم که روایت داستان را به یاد بیاورم اما پروراندن هم داره توش. 

عموعباس که زنی مهربان و بچه هایی قد و نیم قد داشت، هر روز به دنبال روزی حلال به کوی و برزن می رفت تا بلکه آخر شب، نانی در دهان اهل و عیال بگذارد. هر روز صبح بعد از اذان دادن و نماز خواندن، با حلوای شیرین و خوش پخت "محبوب" خانم که درون پارچه ای تمیز، دور کمرش می بست، می زد بیرون و هر کاری که می تونست برای مردم انجام بده، قبول می کرد. از باغبانی و کشاورزی در بهار و زمستان گرفته تا برف روبی در زمستان، از قالی شستن گرفته تا دامداری... . عمو عباس قصه ما خیلی مرد با خدایی بود و کارش رو به نحو احسن انجام می داد و دنبال روزی پاک بود. 

یه روز که در به در، دنبال کار می گشت، احساس کرد که دست بزرگ یک غول، او را به سرعت به بالای آسمان ها می برد. جایی دور که هرگز ندیده است. جایی سراسر آبی، با خانه ای که یک آقا غوله و زنش در آنجا زندگی می کردند. آقا غوله، عباس آقا رو به اجبار برای کار اسیر کرده بود تا براشون غذا بپزه، ظرف بشوره، خونه رو تمیز کنه، پذیرایی کنه و ... . عباس آقا روزای اول فکر نمی کرد که باید همیشه اونجا موندنی باشه، اما بعد چند روز متوجه شد که اسیر دائمی زوج آسمانیه. غمگین و ناراحت بود، اما نه به دلیل خستگی کار و نوکری بلکه برای دوری از خانواده و دلتنگی برا بچه ها.

 یه روز به فکرش رسید، نقشه ای بریزه و از شر آقا غوله و خانمش رها بشه. صبح زود، علیرغم روزای دیگه، تصمیم گرفت با شور و نشاط و لبانی خندان و زبانی نرم و شیرین، دل آقا غوله و زنش رو نرم کنه. صبح زود، گرگ و میش، اذان بلندی گفت و نماز خوند. بعد، چایی رو دم کرد و برای آقا غوله و زنش آورد و یه صبحانه مشتی بهشون داد. ناهار هم دیزی اعلا بارگذاشت با پیاز، ترشی، سبزی تازه و نان سنگک خشخاشی  برشته. بعدش هم یه چایی دارچین با نبات به آقا غوله و زنش داد. می خواست سیگار برگ رو برای آقا غوله ردیف کنه، که آقا غوله پرسید: «چیه؟ امروز خیلی مهربون شدی؟». عباس آقا گفت: «من تازه فهمیدم چقدر به شما مدیونم. چقدر شما لطف کردید که مرا در این مکان والا استخدام کردید تا در خدمت شما و خانم محترمتون باشم». آقا غوله، خیلی خوشش اومد و به عباس آقا گفت که سیگار رو ردیف کنه. عباس آقا، بعد از ظهر کمی خوابید و شَبَم، یه دست سیراب شیردون اعلا با مخلّفات بار گذاشت و حسابی تو دل آقا غوله و خانمش، جا باز کرد. چند روز به همین منوال گذشت و حسابی عباس آقا محبوب دل اونا شده بود. 

عباس آقا برای شب بلند یلدا نقشه ای چید. به ذهنش رسید که در شب یلدای سرد زمستان، کاری کنه که آقا و غوله و خانمش، تا دیروقت بیدار بمونن و خسته بشن، طوری که صبح تا ظهر بخوابن و فرصتی برای فرار فراهم بشه، چون روزای دیگه اونا فقط یه ساعت می خوابیدن و فرصت فرار نبود. عباس آقا برای پذیرایی، از همه نوع آجیل و میوه با تزیینات عالی فراهم کرد و با مَجمع های بزرگ و دیس های زرین، جلوی آقا غوله و زنش گذاشت. براشون فال حافظ گرفت، شعر می خوند، جوک تعریف می کرد، از زندگی خودش و خونوادش می گفت، قصه های هزار و یک شب تعریف می کرد و حسابی سرشون رو تا نزدیکای صبح گرم کرد. 

خواب کم کم داشت به چشم آقا و غوله و زنش غلبه می کرد. عباس آقا ذغال رو سرخ و کُرسی رو گرم گرم کرد و یک عود هم دود کرد تا فضا خوشبو بشه. همه چیز مهیا بود، برای خواب عمیق زوجین آسمانی. 

عباس آقا بعد از مطمئن شدن از خواب اونا، نمازش رو خوند و بقچه قدیمی اش را پیچید تا کم کم مهیای فرار بشه. اما احتمال داشت که آقا غوله و زنش بیدار شن و جای خالی اونو توی رخت خواب ببینن. عباس آقا برای گول زدن اونا، از متکاها و بالش ها استفاده کرد و یه چیزی شبیه حجم بدن یه آدم درست کرد و روش لاحاف کشید که هر کسی می دید، فکر می کرد یکی زیر لحاف، خوابیده. 

عباس آقای قصه ما، بالاخره از بالای آسمونا به کمک یه پرنده فرود اومد. خیلی دلتنگ بچه ها و خانمش بود. بالاخره به در خونشون رسید. در زد. خانمش که در رو باز کرد و عباس آقا رو دید، از خوشحالی داشت گریه می کرد. بچه ها دورش حلقه زدن و عباس آقای قصه ما هم با اونا بازی و شوخی می کرد. دوباره عباس آقا و خونوادش، کنار هم بودند، خوش و خرم...


حسین
۲۹ خرداد ۹۷ ، ۱۶:۴۴ موافقین ۰ مخالفین ۰ ۱ نظر

احمد راسخی لنگرودی در روزنامه اطلاعات نوشته: 

وجه غالب روشنفکری سده بیستم در بسیاری از کشورهای جهان به‌ویژه در جهان سوم، متأثر از دیدگاه‌ها و مواضع روشنفکرانة ژان پل سارتر و اگزیستانسیالیسم وی است. ایران نیز نظر به شرایط حساس سیاسی ـ اجتماعی خاص آن دوران، خاصه دهه‌های ۴۰ و ۵۰ از این دسته از کشورها مستثنی نیست. شماری از روشنفکران نامور و نویسندگان پرنفوذ و پرطرفدار ایران در این دو دهه که مشخصا به انقلابی و ایدئولوژیک شهرت یافته‌اند، تحت تأثیر مواضع فکری ژان پل سارتر قرار دارند.‏

فرد ‌شاخصی چون دکتر علی شریعتی به عنوان روشنفکر مطرح آن روزگار و سرحلقة جریان روشنفکری در دوره معاصر، در پاره‌ای موضوعات، به‌ویژه نقد تمدن غرب و اساسا مدرنیته و نیز آزادی انسان و ادبیات متعهد، بیشترین تأثیر را از آرا و نظرات سارتر و اگزیستانسیالیسم وی پذیرفته‌ است؛ به عبارتی سارتر در موضوعاتی از مراجع فکری شریعتی محسوب می‌شد که در پاره‌ای از آثارش این امر به‌خوبی منعکس است. اتفاقا شریعتی همچون سارتر از مشهورترین و اثرگذارترین شخصیت‌های زمان خود نیز به‌شمار می‌آمد و نقش‌آفرینی وی در زمان خود، گروه یا طبقه‌ای از جامعه را نمایندگی می‌کرد. سارتر در همان ایام در جلسه‌ای در مورد شریعتی، شخصا بر این واقعیت تصریح نیز داشته و او را «ستاره‌ای در شرق» خوانده است.

دکتر محمد مولوی ـ یکی از دوستان شریعتی ـ در این خصوص، جلسه‌ای را به یاد می‌آورد که در حضور سارتر در جهت مبارزات الجزایر در پاریس برگزار شد: «در این جلسه (سارتر) از من سؤال کرد: تو این علی (شریعتی) را می‌شناسی؟ من گفتم: بله. گفت: او ستاره‌ای است که از شرق طلوع خواهد کرد.»۱ محمد مولوی در ادامه نقل می‌کند: «من بعد از جلسه حرف سارتر را به علی گفتم. علی با همان لهجه مشهدی خودمان گفت: اون مرا از کجا می‌شناسد؟ این حرف مفت چیه که می‌زند!»‏

شاکلة تأثیرپذیری شریعتی را از اگزیستانسیالیسم سارتر ـ مستقیم یا غیرمستقیم ـ می‌توان در نظریه معروف سارتر، ناظر بر «ادبیات متعهد و مسئولیت نویسنده»، و نیز «نقد قدرت و استبداد سیاسی» بازشناخت؛ نظریه‌ای که مسئولیت و نقد را جزء ذاتی کار روشنفکری و حرفه نویسندگی می‌داند و نه چیزی زائد بر آن. این نظریه که به نوعی می‌توان از آن به نظریه «تعهدگرایی در ادبیات» نام برد، بازنمود کشمکش ایدئولوژیک میان تجدد و سنت، جناح چپ و جناح راست، شرق و غرب پس از جنگ جهانی دوم بود. این نظریه بیش از پیش جریان روشنفکری ایران را در عرصه تعهد و ایفای مسئولیت اجتماعی تحریک کرد و از سوی دیگر در نوع خود، موتور محرکه‌ای قوی برای پیشبرد جنبش روشنفکری ایران شد که طی چند دهه برای خود برو‌ بیایی داشت و موضوع داغ آن روزگار بود.‏ ‏ شریعتی در «کویریات» و در «گفتگوهای تنهایی» خود، نمونه بارزی از دغدغه‌های اگزیستانسیالیستی را شخصا می‌آزماید؛ همان گفتگوهایی که خودش را راضی می‌کرد و احساسش این بود که با آن زندگی می‌کند. ‏

البته در همین آغاز مطلب باید یادآور شد که تأثیرپذیری شریعتی تنها در شخصیتی چون سارتر خلاصه نمی‌شود، بلکه شخصیت‌های دیگری نیز در شکل‌گیری ساختار فکری وی نقش‌آفرین بوده و از مراجع فکری او به‌شمار می‌آیند که پس از ورود به دانشگاه سوربن و آشنایی با متفکران غربی در گفتار و نوشتار خود پیوسته از آنها سخن به میان آورده است. از آن جمله می‌توان به: فریدریش هگل، کارل مارکس، ماکس وبر، لویی ماسینیون، ژرژ گورویچ، کارل یاسپرس، فرانتس فانون، آلبر کامو، مارتین هایدگر، سن سیمون و… اشاره کرد؛ ولی بیشتر این اندیشه سارتر است که نقش محوری را در پاره‌ای از نظرات وی داراست.‏

آشنایی علی شریعتی با سارتر به سالهای۱۳۳۳ـ ۱۳۳۴، یعنی همان آغاز سنین جوانی او بازمی‌گردد؛ سنینی که نخستین بحران‌های فکری در او پدیدار شد و با خواندن آثار کسانی چون سارتر طعم تلخ شک را برای اولین بار چشید. البته آشکارا پیداست سارترِ مورد نظر شریعتی، همچون روشنفکران آن دوران، از جمله آل‌احمد، بیشتر سارترِ سیاسی و در نقش یک روشنفکر و مصلح اجتماعی است که در نظریه ادبیات متعهد و نویسنده مسئول جلوه‌گر می‌شود؛ و الا سارتر اگزیستانسیالیست که فلسفی بوده و بن‌مایه مادی‌انگارانه داراست، کمتر مورد نظر شریعتی در مقام جامعه‌شناس و در جایگاه روشنفکر دینی می‌باشد. چنان‌که خود نیز در پاره‌ای موارد به این موضوع اشاره داشته است.‏

در نقش روشنفکر مسئول

اینکه شریعتی در مقام یک پژوهشگر در عرصه جامعه‌شناسی از فلسفه اگزیستانسیالیسم سارتر کاملا آگاه بوده است یا نه، پرسشی است که جای پرداختن به آن در این مجال و مقال نیست؛ اما به‌طور کلی آنچه مسلم است اینکه شریعتی، سارترشناس به معنای دقیق و فلسفی کلمه نبود؛ چنان‌که به مثابه پژوهشگر فلسفی، هایدگرشناس هم نبود. انتظار هم نیست که او تمام وقت و توانش را مصروف اندیشه فلسفی فیلسوفان غرب، خاصه سارتر و هایدگر کند. هرچند او در جایی گفته است که «سرشت مرا با فلسفه عجین کرده‌اند»؛۲ اما او در اصل تاریخ و جامعه‌شناسی خوانده بود و در عمل، علایق محوری و رویکرد اصلی‌اش در این زمینه‌ها بود.

شریعتی به لحاظ روحی بسیار درد توده داشت و با این درد در عمر کوتاه خود زیست. او همین‌قدر از فیلسوفان می‌دانست که به کارش می‌آمد و نه بیشتر. چیزی که مسلم است، این که عبارات فلسفی فیلسوفان پشتوانة مبانی فکری‌ او بود. در تبیین افکارش به اقتضا از آن عبارات فلسفی استفاده می‌کرد و در لابلای سخنان خود به زبان می‌آورد. به هر تقدیر، کمابیش در وقت اندکی که داشت، جسته و گریخته چیزهایی از آثار سارتر و اگزیستانسیالیسم وی خوانده بود و حتی بخشهایی از کتاب معروف و به گفته خود «پیچیده‌ترین اثر عمیق و فلسفی محض» سارتر، یعنی «هستی و نیستی» را ترجمه نیز کرده بود۳ که در جاهای مختلف از آن استفاده می‌کرد و یا در جاهایی که لازم می‌دید، همچون کامو، کافکا، مارکس، ژید، امه سه‌زر و سایر مشاهیر دنیای غرب و شرق به مناسبت، نامی از ژان‌پل سارتر می‌برد و کمابیش اوراقی از افکار و اندیشه‌های وی را در قالب گفتار و نوشتار برای مخاطبان بازمی‌گشود. به‌ویژه آنکه در نوبتی مستقلا در حدود ۲۵ صفحه به مکتب اگزیستانسیالیسم سارتر پرداخت و در نوع خود اشکالاتی نیز بر آن وارد کرد که البته همچون نقادی فلسفه تاریخ هگل (۱۷۷۰ـ ۱۸۳۱) بیشتر جامعه‌شناسانه می‌آید تا فلسفی.۴ ‏

اما صرف نظر از اینها، بنای متفکری همچون شریعتی این نبود که در نقش یک روشنفکر متعهد، آن‌هم متأثر از اندیشه‌های روشنفکری چون سارتر، زندگی خود را تماما مصروف تدریس مکاتب فلسفی یا ترجمه و تشریح متون اصیل جامعه‌شناسی کند که به گفته خود: «اگر اینها را منتشر کنم در جامعه‌شناسی، به‌سرعت باباطاهری عمل می‌کنم و می‌شوم یک قطب جامعه‌شناسی، متفکر، اگزیستانسیالیست…!» رسالت او در نقش روشنفکر مسئول و نویسنده متعهد، چنان‌که بازگو می‌کند، اساسا «آگاهی‌بخشی به توده‌ها و پرورش انقلابی و اجتماعی روح و اندیشه» اوست و ایضا دل‌نگران مناسبات و روابط اجتماعی و سیاسی جاری میان توده و حکومت، که از جمله دغدغه‌های محوری او بود. شریعتی این موضوع را در مجموعه آثارش چنین تشریح می‌دارد:

«این سؤال مرا در این کار مردد می‌دارد که: این حرفها به چه درد مردم و جامعه فعلی ما می‌خورد؟ این مردم، دردها و نیازها و آرمان‌ها و وضع اجتماعی و مذهبی و فرهنگی‌شان، هیچ تناسبی با این متون ندارد. این بدان می‌ماند که من بروم به مزینان خودمان و مردم را ـ از زن و مرد و خان و رعیت و مؤمن و فاسق ـ در مسجد جامع جمع کنم و به عنوان یک دانشمند برگشته از فرنگ، سمفونی شماره پنج بتهون را با سمفونی شماره شش چایکوفسکی مقایسه کنم! از تئاتر عبث و انتظار بکت و کوبیسم پیکاسو و علل اجتماعی و فرهنگی نهضت هیپیسم، صحبت کنم و درباره اشتباه بسیاری از کتابخوان‌های ما و حتی نیمه‌روشنفکران اروپا، که آلبرکامو را هم اگزیستانسیالیست می‌پندارند، داد سخن بدهم و وجوه اشتراک و افتراق افکار او را با سارتر و هایدگر باز کنم! نتیجه؟ اتلاف وقت مردم، از کار و زندگی افتادن مردم، اغتشاش فکری و درهم برهمی همه چیز، و گول زدن بعضی از جوان‌های پرباد کم‌عقل که خیال می‌کنند از این حرفها چیزی فهمیده‌اند و با نوترین و عمیق‌ترین مسائل فکری دنیای امروز آشنا شده‌اند!

اما در عوض یک چیز به دست آورده‌ام: ای بابا! این همولایتی ما خیلی پر است! ببین چه حرفها می‌زند! ما که عامی و بی‌سوادیم و چیزی نمی‌فهمیم، اما معلوم می‌شود که از این ملاها و تحصیلکرده‌های معمولی نیست. حیف از چنین آدمی برای ما آدمهای بی‌لیاقت! جای او همان خارجه است. آنها قدر اینجور اشخاص را می‌دانند. ببین از یک اشخاصی حرف می‌زند که ما اسمشان را هم نشنیده‌ایم!‏

‏ سوءاستفاده از جهل مردم! در این صورت فرق بین روشنفکر دمکرات و آزادی‌خواه مترقی امروزی، با آن متکلم و صوفی قدیم که عده‌ای مردم بدبخت و اسیر و گرسنه را در مسجد و خانقاه جمع می‌کرد و از منازل آخرت و طبقات جهنم و مراحل هفتگانة عشق و سلوک و مسئله ذات و صفات و وحدت وجود و عالم امر و خلق صحبت می‌کرد و موشکافی‌های عمیق فیلسوفانه و هوشیارانه در چیست؟ در هیچی. اختلاف در الفاظ است و ژست‌ها و ادا و اطوار من و او، وگرنه برای مردم، به دروغ چه به زبان چینی حرف بزنیم و چه به زبان سنسکریت فرقی ندارد. وقتی چیزی به درد کسی نخورد، دیگر بحث از اینکه آن چیز چیست بی‌مورد است. برای گروهی که در کویر سوزانی از عطش له‌له می‌زنند و مرگ را پیش چشم می‌بینند، چه قصه لیلی مجنون را بگوییم و چه تاریخ مستند جنگ مذهبی ایرلند را، یکی است…‏

‏ هدف ما چیست؟ چنان‌که گفتم، رسالت روشنفکر، آگاهی دادن به توده است و پرورش انقلابی و اجتماعی روح و اندیشه او. مجهول ما چیست؟ می‌دانیم که اولا برای آگاه کردن و پروردن یک فرد یا جمع نخست باید راه ارتباط گرفتن با او را یافت؛ ثانیا باید زبان فهم او یعنی شخصیت و فرهنگ او را شناخت. پس مجهول این است که با این مردم یعنی همین سیصدهزار ساکن و همین کاروان ابدی و بی‌پایان زواری که از اعماق این سرزمین بر این شهر می‌گذرند، از چه راه باید تماس گرفت؟ با چه زبان باید حرف زد؟ مذهب.»۵ ‏

یادکردهای شریعتی از سارتر

با این حال، به جرأت می‌توان گفت در مجموعه آثار شریعتی، نسبتا بیش از سایر روشنفکران به سارتر و اندیشه‌های او پرداخته شده است. در جای جای مجموعه آثار او به مناسبت، گاه در قالب تأیید و گاه در قالب تنقید، نامی از وی برده شده است. شمار این یادکردها هرچند در بسیاری موارد تکراری و کلیشه‌ای است، در یک احصای تقریبی بالغ بر پانصد بار می‌باشد. و این‌همه نیست مگر میزان قرابت و گرایش فکری با او که در آن مقطع تاریخی جریان روشنفکری، البته دور از انتظار هم نیست.

اگر دیگرانی مفاهیم اگزیستانسیالیسم سارتر را در قالب ادبیات داستانی خود دنبال می‌کردند، او بیشتر نام و اندیشه‌های سارتر را بر زبان و قلم می‌راند و در پاره‌ای همدلانه از وی نقل کلام می‌کرد. همین نام‌بردن‌ها، راهنما و انگیزه‌ای بود که مخاطبان شریعتی آثار سارتر را در آن زمان دنبال کنند و به آن روی بیاورند. بسیاری از کسان با سارتر و افکار او از طریق شریعتی آشنا شدند. نگارنده یکی از آنهاست. شریعتی بود که وی را به خواندن آثار سارتر ترغیب کرد. نگارنده در همان سالها روزی را به یاد می‌آورد که در مجلسی میان حاضران گفتگویی بر سر اندیشه‌های سارتر درگرفت و جالب اینکه بیشتر آشنایی آنان با اندیشه‌های سارتر مستند به آثار شریعتی و برگرفته از نقل قولهای وی بود!

شریعتی در آثار خود روی‌ هم رفته سارتر را دارای «بینش قوی فلسفی»۶ و «نمونه درخشانی از یک انسان مسئول و فداکار و مبارز و مثبت»، «دشمن ستمگر و یار ستمدیده»، حامی مردم الجزایر و «مثالی از روح حقیقت‌پرست و مؤمن و معتقد به هدف» معرفی می‌کند۷ و اگزیستانسیالیسم او را عبارت می‌داند از: «یک نوع خودآگاهی معنوی انسانی و فلسفی اروپا در برابر فشار نظم مادی و زندگی مصرفی پلید و متحجری که بر غرب حکومت می‌کند».۸ شریعتی در عین حال به گونه‌ای دیگر علی‌رغم این توصیفات بلند، با «اگزیستانسیالیسم ماتریالیستی سارترگونه که در نهایت انسان را به پوچی و جهان را به عبث می‌کشاند»،۹ ابراز مخالفت می‌کند و در عوض، سه شاهراه اصلی را که عبارت می‌شود از «آزادی، عدالت و عرفان»، نقطه فرجامین تاریخ معرفی می‌کند.۱۰ ‏

شریعتی اگرچه فیلسوف آلمانی مارتین هایدگر را به درستی بزرگترین فیلسوف زمان ما، و اگزیستانسیالیسم وی را ناب و عمیق‌تر و بااهمیت‌تر از اگزیستانسیالیسم سارتر ارزیابی می‌کند، اما سارتر را در جهان حاضر نه عمیق‌تر، که مشهورتر و نافذتر از هایدگر برمی‌شمرد. در جایی دیگر از مجموعه آثار خود، نگاه مقایسه‌ای خود را درخصوص اندیشه‌های این دو فیلسوف همچنان پی گرفته، اگزیستانسیالیسم سارتر را «از نظر اجتماعی به‌دردخورتر از اگزیستانسیالیسم هایدگر، اما در عوض سطحی و عامیانه‌تر از فلسفه او» توصیف می‌کند و برای توضیح بیشتر چنین اظهار نظر می‌دارد که:‏ ‏«سارتر اگزیستانسیالیسم را از صورت یک مکتب صددرصد فلسفی، به صورت یک ایدئولوژی اجتماعی درآورده و بدان شکل مثبت و سازنده داده؛ اما از صورت نوعی انسان‌شناسی بسیار عمیق عرفانی، به یک نوع انسان‌شناسی عامه‌پسند و کم‌عمق‌تر تبدیلش کرده است… به همین دلیل است که سارتر و فلسفه‌اش این‌همه شورانگیز است و در جهان مطرح است.»۱۱ ‏

شریعتی در جاهایی، توصیفات مبالغه‌آمیزی از سارتر می‌کند؛ چنان‌که بنابر توصیفات او، سارتر «بزرگترین شخصیت سیاسی، ایدئولوژیکی، فلسفی و اجتماعی غرب، قطب زمان اومانیسم و اگزیستانسیالیسم و به عنوان نسل امروز جهان و به عنوان بزرگترین بنیانگذار بزرگترین مکتب فلسفی معاصر، و به عنوان مرد سیاسی، اجتماعی و انقلابی» است. توصیفاتی که کاملا نشان از جانبداری آشکار وی از این شخصیت فرانسوی دارد.‏


دریافت(بخش دوم)

پی‌نوشت‌ها:

۱‏. نشریه تراز، شماره ۱۳ آذر ۱۳۷۸، به نقل از کتاب «طرحی از یک زندگی»، (نقدها و نظرها)، دکتر پوران شریعت رضوی، ص۵۴٫ ‏

۲‏. شریعتی در وصیت‌نامه خود چنین می‌گوید: «من اگر خودم بودم و خودم، فلسفه می‌خواندم و هنر. تنها این دو است که دنیا برای من دارد. خوراکم فلسفه و شرابم هنر و دیگر بس! اما من از آغاز متاهل بودم. ناچار باید برای خانواده‌ام کار می‌کردم و برای زندگی آنها زندگی می‌کردم. ناچار جامعه‌شناسی مذهبی و جامعه‌شناسی جامعه مسلمانان، که به استطاعت اندکم شاید برای مردمم کاری کرده باشم، برای خانواده گرسنه و تشنه و محتاج و بی‌کسم، کوزه آبی آورده باشم». ‏

۳‏. م. آ، ص۳۰۱٫ شریعتی خود تصریح دارد: کتاب «بودن و نبودن» پیچیده‌ترین اثر عمیق و فلسفی محض ژان پل سارتر را ترجمه کرده‌ام. اثری که مترجم اسپانیایی آن رسما اعتراف کرده است که ترجمه دقیق و انتقال وفادارانه و روشن همه معانی و ظرافت‌های فکری آن به زبان اسپانیایی که به فرانسه بسیار نزدیک است امکان ندارد. م. آ ۴، ص۳۰۲٫ ‏

۴‏. نگاه شود به شریعتی؛ از شک تا یقین، به همین قلم، مبحث «شریعتی و نقادی فلسفه تاریخ هگل» نشر علم، ۱۳۹۲٫ ‏

۵‏. م. آ ۴، صص۳۰۵، ۳۰۴٫ ‏

۶‏. م آ ۱۴، ص۱۱۲٫ ‏

۷‏. م آ ۱۳، ص۱۰۵٫ ‏

۸‏. م. آ ۱۸، ص۲۴۶٫ ‏

۹‏. م. آ ۱، ص۹۵٫ ‏

۱۰‏. همان. ‏

۱۱‏. م. آ ۱۶، ص۱۵۳٫


حسین
۲۹ خرداد ۹۷ ، ۱۰:۲۳ موافقین ۰ مخالفین ۰ ۰ نظر